حقوق بیمه : متناسب با بازارهای بیمه در قرن بیست و یکم » بانک مقالات بازاریابی ایران | دانلود رایگان مقاله بازاریابی
مقالات مذاکره


تاریخ درج مقاله : 18 دی 1389

حقوق بیمه : متناسب با بازارهای بیمه در قرن بیست و یکم

TMBA
نعمت الله قاسمی - دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی- مالی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین
چکیده:
هدف : هدف این مقاله بررسی قانون فعلی و بررسی تطبیقی برخی قوانین اصلی چند کشور صاحب حقوق بیمه دنیا با ایران می باشد.
روش شناسی / رویکرد : پژوهش با استفاده از قانون مورد خطاب ، قوانین ، انتشارات دانشگاهی فعلی مورد بررسی قرار گرفته است
یافته ها: در ابتدا حقوق بیمه در ایران به صورت کلی بررسی شده و در ادامه یک بررسی تطبیقی میان برخی قوانین در حقوق بیمه کشورهای صاحب حقوق بیمه دنیا با ایران انجام گرفته است.
محدودیتهای پژوهش : در این پژوهش مسائل در رابطه با ارائه اطلاعات نادرست توسط افراد فریب کار مورد بررسی قرار نگرفته است.
ابتکار / ارزش : این مقاله برای وکلای قانونی و دانشگاهیان و کسانی که در صنعت بیمه فعالیت می کنند، مفید و جالب خواهد بود.
کلمات کلیدی: قوانین و قانون گذاری ، بیمه ، انگلستان ، فرانسه ،ایران ، اصل حد اعلای حسن نیت ،
مقدمه:
چرا بیمه؟
الف) زمینه هاي روانی و اجتماعی شکل گیري بیمه:
زندگی افراد در معرض حوادث و بلایاي طبیعی قرار دارد. ترس افراد آنها را به پیشگیري، پیش بینی و مقابله با این بلایا فرامی خواند. بیم از واژه بیمه گرفته شده و بمنظور احتراز از حوادث میباشد . اما در زبان انگلیسی، فرانسه و عربی از تأمین و امنیت گرفته شده است. در جامعه سنتی و در دوران زندگی روستایی که روابط بر پایه ي خانواده و قبیله بود در هنگام ورود خسارت تمام قبیله به همیاري فرد ضرر دیده می آمدند. براي مثال تکفل خانواده هایی که بی سرپرست میشدند را میگرفتند یا این نظام براي جامعه ي روستایی که هم از جمعیت کمی برخوردار بود و هم خسارت محدودي روبهرو بود کاملاً مناسب بود اما امروزه با توجه به تغییر ساختارهاي اجتماعی و تبدیل زندگی روستایی به شهرنشینی، افزایش جمعیت کم شدن میزان تعلق و وابستگی به خانواده این روش جوابگو نمیباشد با توجه به این موقعیت نهاد جدیدي به نام بیمه شکل گرفت.
ب) نقش بیمه: نقش اصلی بیمه ایجاد تأمین و امنیتی میباشد که آثار روانی پشت سر خود دارد.
بیمه گذار در صدد این است که به جاي این که منتظر سرنوشت باشد پیشامدهاي احتمالی را از قبل پیش بینی و محاسبه کند. پس در جوامعی که اعتماد به تقدیرگرایی دارند و میلی به پیش بینی و پیشگیري حوادث ندارد بیمه رشد چندانی نکرده است. بیمه علاوه بر امنیت مالی اعتماد به آینده را در افراد ایجاد میکند. افراد نمی توانند بهطور مؤثر قدم بردارند مگر این که امنیت لازم را در مقابل حوادث را داشته باشند. براي مثال فعالیت اقتصادي در صورتی ممکن است که افراد نگران از دست دادن دارایی هایشان که این امر فقط با پوشش بیمه میسر میشود و این مسأله در زندگی خانوادگی نیز صادق است که افراد خود و خانواده را در مقابل حوادث و مرگ تأمین مینمایند.
تعريف لغوی بيمه:
1) بيمه از زبان هندي (اردو) گرفته شده است و معني لغوي آن ضمانت است. در اصطلاح نيز ضمانت مخصوصي است از جان يا مال که در حقوق جديد دنيا رواج يافته است.
2) بيمه داراي ريشه فارسي بوده و از كلمه ” بيم ” باضافه پسوند ” ه ” تشكيل گرديده و بمعني ” آنچه مربوط به هراس ونگراني است ” مي باشد ، كه البته اعتقاد اخير منطقي تر و براي ما فارسي زبانان ، قابل قبولتربه نظر ميرسد .
بیمه از نظر فقه اسلامی:
مخالفت برخی علمای با مکانیزم بیمه به دلایل:
دلایل:
. لزوم مالا یلزم بودن عقد بیمه(تعهد به چیزی که هنوز اتفاق نیفتاده است)
. جاهل بودن طرفین نسبت به قرارداد
. قمار بودن عقد بیمه و دخالت داشتن بخت واقبال در آن
. ربا دانستن عقد بیمه
پاسخ بسیاری از علمای سنت و شیعه ای همچون حضرت امام خمینی(ره) به این نواقص و تایید عقد بیمه:
. عدم قمار بودن به دلیل تامین بیمه گذار توسط بیمه گر
. فرار بیمه گذار از بد شانسی و بد اقبالی و لا اقل در مورد بیمه گر صدق نمی کند

وضعيت بيمه در اقتصاد ايران:
بیمه در ایران از سال 1310 با فعالیت شرکت هاي بیمه خارجی از جمله گستراخ، یورکشایر، ویکتوریا و... ایجاد شد. بیمه ایران که اولین شرکت بیمه ایرانی است با سرمایه دولتی در سال 1314 تأسیس شد و قانون بیمه در سال 1316 و در 36 ماده به تصویب رسید. دولت براي نظارت بر بازار بی مه و تقویت بنیاد بیمه قوانین و مقرراتی را به تصویب رساند و واگذاري 25% بیمه هاي صادره به عنوان بیمه اتکایی به شرکت بیمه ایران را اعلام کرد و در زمینه هایی مانند واردات و صادرات بیمه را اجباري اعلام نمود . دولت در سال 1331 شرکت هاي بیمه خارجی را موظف کرد تا 250 هزار دلار ودیعه نزد بانک ملی ایران بسپارند و از حاصل منافع سالیانه شد خود تا رسیدن این مبلغ به 500 هزار دلار به آن اضافه کنند که این امر موجب تعطیلی شرکتهاي بیمه خارجی در ایران شد به جز 2 شرکت گستراخ و یورکشایر و باعث شرو ع فعالیت شرکت هاي ایرانی آغاز شد از سال 1329 شرکتهاي بیمه خصوصی ایران فعالیت خود را آغاز نمودند و در سال 1350 کنترل و نظارت بر بازار بیمه ایران به نهادي دولتی(بیمه مرکزي ایران ) سپرده شد . در سال 1358 تمامی شرکتهاي خصوصی ملی و تحت اختیار دولت اعلام شد و پروانه دو شرکت خارجی لغو گردید و در شهریور 1380 قانون تأسیس بیمه غیردولتی به تصویب رسید..صنعت بيمه در کشور ايران، اکنون در مراحل اوليه خصوصيسازي و آزادسازي است. دولتي شدن شرکت‌هاي بيمه بعد از انقلاب تا کنون، کاهش شديد کارايي اين صنعت را به همراه داشته و سبب کاهش درصد سهم بازار بيمه ايران در بازار جهاني بيمه گرديده است و حتي رتبهي کشور ايران در اين بازار نسبت به کشورهايي چون هند، اندونزي، مالزي و ترکيه پايين بوده، که از دلايل عمده در حاشيه ماندن اين صنعت توان اقتصادي خانوادهها است که سبب شده بيمه به کالاي لوکس تبديل گردد.
صنعت بيمة ايران به رغم سابقة نسبتاً طولاني خود، حتي در مقام مقايسه با كشور چين كه بيمه را از سال ١٩٨٠ آغاز كرده است، بسيار توسعهنيافته به نظر ميرسد. شهروندان ايراني هنوز در نيافتهاند كه همة عرصههاي زندگي خود از تولد فرزندان تا سالخوردگي، تا بيماري و مرگ را ميتوانند به بيمه پيوند بزنند. شركتهاي ايراني هنوز نپذيرفتهاند كه بيمه‌هاي تجاري، انتخاب طبيعي جهت تأمين امنيت آتي آنها تلقي ميشود.
تعریف بیمه:
تعریف حقوقی بیمه:
بیمه از نظر حقوقی پیمانی است که یک طرف تعهد میکند در ازاي پرداختن مبلغی توسط طرف دیگر او را در مقابل بروز حادثه یا خسارت حمایت کند. متعهد را بیمه گر و طرف تعهد را بیمه گذار، وجهی که بیمه گذار میپردازد حق بیمه و آنچه که بیمه شود موضوع بیمه گویند .این قرارداد در چارچوب ماده 10 قانون مدنی صحیح و نافذ است.
تعریف تکنیکی بیمه:
بیمه عملیاتی میباشد که بیمه گر، بیمه گذارانی که در معرض حادثه هستند را سازماندهی میکند و از محل مبالغی که از جمع حق بیمه ها فراهم شده از بیمه گذارانی که حادثه به ایشان پیش آمد رفع خسارت می کنند .
اصول اساسي بيمه:
1) اصل حد اعلاي حسن نيت :
براي بيمه گر هميشه اين امكان وجود ندارد كه قبل از صدور بيمه نامه و قبول تعهد جبران خسارت احتمالي ، هر يك از اموالي را كه براي بيمه كردن به او عرضه ميشود را ازنزديك ملاحظه و كيفيت خطرآن را بازديد وارزيابي نمايد ، بنابراين براساس اصل حسن نيت ، شايسته است كه بيمه گذار كليه اطلاعات مورد لزوم بيمه گر كه به سنجش او در ميزان ريسك وخطر كمك ميكند را با صداقت و كمال درستي بيان نمايد . درمقابل ، بيمه گر نيز بايستي مستفاد از اين اصل ، كليه حقوق و مزاياي جزئي وكلي كه از پوشش قرارداد نصيب بيمه گذارميگردد را به وضوح و ازنظر كمي وكيفي به آگاهي بيمه گذار برساند و يا حتي آموزش دهد.
2) اصل غرامت يا اصل زيان :
جبران زيان نبايد بيمه گذاررا دروضعي مساعدتر از قبل ازوقوع حادثه قراردهد چرا كه ناديده گرفتن اين اصل چه بسا كه موجب فساد ، و ايجاد خسارتهاي عمدي بمنظوركسب درآمد بيشتر گردد. بنابراين بيمه گذارآسيب ديده بايد موارد زيررا جهت اخذ خسارت اثبات كند :
الف: حادثه موضوع بيمه نامه اتفاق افتاده است .
ب: حادثه صورت گرفته ، براي او ايجاد خسارت و زيان كرده است .
ج: بين حادثه و خسارت وارده ، رابطه عليت وجود دارد . يعني خسارت وارده تماما در
نتيجه حادثه اي رخ داده كه در بيمه نامه شرط شده .
د: مورد بيمه شده در زمان حادثه موجوديت داشته و ارزش آن چه ميزان بوده است . زيرا ممكن است موجوديت و ارزش بيمه شده از زمان ابتداي قرارداد و بازديد كارشناس بيمه گر تا زمان وقوع حادثه تغيير كرده باشد.
3) اصل نفع بيمه پذير :
در بيمه هاي غرامتي ، تصور و فرض براين اصل استوار است كه نفع بيمه گذار ، در عدم وقوع حادثه مي باشد و علاقه و سود بيمه شده دراين است كه خطر حادث نشود. چنانچه بيمه گذار نسبت به فروش مورد بيمه- شده اقدام نمايد، موضوعيت بيمه نامه خاتمه ميابد چون ديگربيمه گذار نفع وضرري دروقوع حادثه نخواهد داشت .( اين موضوع درمورد بيمه ها ي حمل ونقل ووسايط نقليه اعمال نميگردد چون نفع استفاده كننده ازوسيله مزبور درعدم بروز حادثه است).
4) اصل جانشيني :
پس از وقوع حادثه،درصورتيكه بيمه گذارمحق باشد خسارت وارده يا بخشي از آن را از شخص خسارت زننده دريافت كند ، بيمه گرخسارت را پرداخته وسپس بااستفاده ازحق بيمه گذاروبا وكالت ازطرف بيمه شده،بدنبال گرفتن غرامت ياخسارت ازمقصرحادثه ميرود. بديهي است درنهايت خسارت كسب شده به حساب بيمه گرمنظورخواهد شد .
5) اصل تعدد بيمه :
يعني يك شيء ميتواند طي چند قرارداد ،پوشش بيمه اي داشته باشد مشروط به اينكه اولا جمع مبالغ تعهد بيمه نامه ها ازارزش واقعي شيء بيشتر نباشد و دوما منتفع از همه بيمه نامه ها يك شخص باشد .
6) اصل اتكائي :
اين اصل به بيمه گر امكان ميدهد كه در صورت بالا بودن ميزان ريسك برخي بيمه نامه هاي قراردهد ، اما بيمه گذار در صورت ديدن خسارت بايستي غرامت خود را فقط از شركت بيمه گر اوليه دريافت نمايد عمده و بزرگ ، بخشي از مورد بيمه شده را راسا تحت پوشش شركتهاي بيمه اي اتكائي.
7) اصل علت نزديك :
بيمه گذار بايد ثابت كند كه خسارت وارد شده مستقيما از حادثه مندرج در موضوع قرارداد رخ داده ، مثلا چنانچه مورد بيمه درمقابل آتشسوزي بيمه شده اما قبل از آتشسوزي ، مورد بيمه شده بر اثر سيل منهدم شده و فقط بقاياي آن بوسيله آتشسوزي نابود شود ، بيمه گر فقط خسارت بقاياي آتش گرفته را مي پردازد ، ويا چنانچه مورد بيمه شده در برابر خسارت از دود حاصل ازآتشسوزي بيمه شده باشد ،اما بر اثر دود زدگي از لوله بخاري خسارت ببيند ، بيمه گر تعهدي براي پرداخت زيان ندارد . اما درعوض چنانچه لوازم خانه درمقابل آتشسوزي بيمه شده باشند و در حين آتش سوزي ، ماموران اآتش نشاني لوازمي را از پنجره به بيرون بريزند ويا بوسيله آب به لوازم منزل آسيب برسانند ، بيمه گر خسارت همه اينها را مي پردازد چون اين خسارات در نتيجه آتشسوزي وعواقب اجتناب ناپذير بعداز آن رخ داده است .
اوصاف عقد بیمه
بیمه از جمله عقود معین است یعنی داراي احکام و ویژگیهایی است. بیمه قراردادي است که بین بیمه گذار و بیمه گر براي تعیین موضوع و شرایط بیمه منعقد میگردد.بعبارت دیگربیمه عقدي است که به موجب آن یک طرف تعهد می کند در ازاء پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه خسارت وارده بر او را جبران نموده یا وجه معینی بپردازد .
متعهد را بیمه گر طرف تعهد را بیمه گذار وجهی را که بیمه گذار به بیمه گر می پردازد حق بیمه و آنچه را که بیمه می شود موضوع بیمه نامند ،عقد بیمه و شرایط آن باید به موجب سند کتبی باشد و سند مزبور موسوم به بیمه نامه خواهد بوددر بیمه نامه باید امور ذیل بطور صریح قید شود.
1) تاریخ انعقاد قرارداد .
2) اسم بیمه گر و بیمه گذار .
3) موضوع بیمه .
4) حادثه یا خطري که عقد بیمه به مناسبت آن بعمل آمده است.
5) ابتدا و انتهاي بیمه .
6) حق بیمه
7) میزان تعهد بیمه گر درصورت وقوع حادثه
اوصاف این عقد عبارتند از: رضایی، معوض، غیرمجانی، استمراري، اتفاقی و مبتنی بر حسن نیت
بودن.
1) بیمه عقدي است رضایی
قرارداد بیمه اصولاً با بیمهنامه کتبی منعقد میگردد. عقد بیمه و شرایط آن باید به موجب سند کتبی باشد. از ظاهر ماده 2 قانون چنین برمیآید که شرط اعتبار عقد بیمه، انعقاد آن به موجب سند کتبی است، ولی دلایل متعددي خلاف ظاهر فوق را به اثبات می رساند و بیمه را در عداد عقود رضایی قرار میدهد. در کشورهایی که مهد بیمه محسوب میشوند و منشأ الهام قانون بیمه ایران بوده اند عقد بیمه عقد رضایی است. حتی به صورت شفاهی، قرارداد منعقد شده و براي طرفین تعهدآور است. در این کشورها سند کتبی تنها وسیله اثبات وجود روابط بیمه اي و شرایط توافق شده است و چنانچه این امور به نحو دیگري نیز به اثبات رسد قرارداد معتبر تلقی میگردد.
در حقوق کامن لو انگلیس هیچ فرم الزامیاي براي عقد بیمه لحاظ نشده و حتی قرارداد شفاهی نیز معتبر است. آرایی که از دادگاههاي استرالیا نیز صادر شده مؤید اعتبار قرارداد شفاهی و اعتبار عقد از زمان ایجاب و قبول شفاهی است.
در مواردي که تردیدي در مورد رضایی یا تشریفاتی بودن عقد وجود داشته باشد، اصل ایجاب میکند که عقد رضایی محسوب شود. مقررات راجع به کتبی بودن عقد را تنها وسیلهاي براي تسهیل اثبات انعقاد و شرایط عقد محسوب نمود.
2) بیمه عقدي است لازم
عقد لازم آن است که هیچ یک از طرفین معامله حق فسخ آن را نداشته باشد مگر در موارد معینه . بیمه عقدي لازم است. عقد بیمه طرفین را ملزم به اجراي مفاد عقد مینماید. عقد بیمه به فوت یا حجر بیمه گذار منحل نمیشود و حقوق و تکالیف ناشی از عقد در مورد مرگ و ورثه منتقل می شود و در مورد حجر توسط نماینده قانونی محجور صورت میگیرد. بیمه عمر استثنایی بر دیگر عقود بیمه به نظر میرسد. در واقع، مطابق طبیعت بیمه عمر بیمهگذار همواره حق دارد بیمه عمر را متوقف کند و از پرداخت حق بیمه امتناع مینماید. بیمه عمر نسبت به بیمه گر لازم و نسبت به بیمه گذار جایز محسوب میشود.
3) بیمه عقدي است معوض
معوض بودن عقد آثار و احکام عقود معوض را ایجاد کرده و در زمینه عقد بیمه آثاري همچون رهایی بیمه گر از تعهدات در صورتی که بیمهگذار به تعهدات خودعمل نکند را در پی خواهد داشت.
4) بیمه عقدي است غیرمجانی
بیمه گذار همواره باید مبلغی بابت ما به ازاي تضمینی که از بیمه گر دریافت می کند تحت عنوان حق بیمه پرداخت نماید: بیمه عقدي مجانی و بلاعوض نیست.
5) بیمه عقدي است استمراري
بیمه عقدي است که آثار خود را در طول زمان می گسترد . همین کشش زمانی بیمه است که وصف اتفاقی بودن آن را نیز تبیین مینماید. مدت عقد میتواند براي مدت طولانی یا مدت کوتاهی باشد.
6) بیمه عقدي است اتفاقی
تنها خطر اتفاقی میتواند موضوع عقد بیمه قرار گیرد. ماده 18 قانون بیمه مقرر می دارد: هرگاه معلوم شود خطري که براي آن بیمه به عمل آمده قبل از عقد قرارداد واقع شده بوده است قرارداد بیمه باطل و بی اثر خواهد بود. اتفاقی بودن، وصف اساسی و بنیاد عقد بیمه است . شرکت هاي بیمه تنها اموري را بیمه میکنند که وصف اتفاقی یا حادثه داشته باشند.
7) بیمه عقدي است مبتنی بر حسن نیت
عقد بیمه حسن نیت یکی از عناصر اصلی اعتبار قرارداد بیمه است . بیمه گر به اعلام بیمه گذار اطمینان میکند. چنانچه بعداً ثابت شود بیمه گذار در اعلامات خود فاقد حسن نیت بوده، ضمانت اجراهاي سنگینی براي این تخلف پیش بینی شده است.
8) بیمه عقدي است الحاقی (تحمیلی)
علت الحاقی شمردن عقد بیمه آن است که قرارداد قبلاً توسط بیمه گر تهیه و چاپ شده و بیمه گذار به قرارداد از پیش تعیین شده، بدون آنکه بحثی در مورد شرایط عمومی آن کرده باشد و تنها با پرکردن جاهاي خالی فرم، ملحق می شود . بیمه مر کزي مرجع صالح براي تعیین شرایط عمومی قراردادهاي بیمه است.

انواع بیمه
بیمه زمینه و تنوع زیادي دارد و امروزه کمتر خطري را میتوان جست که از مشمول بیمه خارج باشد. اما قراردادهاي بیمه براساس طبیعت تعهدات قراردادي بیمهگر و بیمه گذار به بیمه خسارت و بیمه اشخاص تقسیم میشود.
1) بیمه خسارت
هدف بیمه خسارت حفظ سقف دارایی بیمهگذار است و براصل جبران خسارات استوار می باشد . فرد صاحب بیمه نمیتواند بیش از خسارت وارده مبلغی دریافت کند این بیمه تضمین کننده سطح دارایی است و به دو دسته بیمه اموال و مسئولیت تقسیم میشود. در بیمه اموال، موضوع تعهد بیمه گر، جبران خسارت وارد بر شیء میباشد و جزء قدیمیترین انواع بیمه است . هدف بیمه اموال جبران خسارتی است که بیمه گذار از لطمه به اموال و دارایی خود متحمل میشود.
این بیمه ریسکهاي بسیاري را که متوجه اموال مختلف بیمه گذار است تحت پوشش قرار می دهد. مانند بیمه بدنه، اتومبیل، قطار، هواپیما، بیمه حمل و نقل کالا، بیمه آتشسوزي و... بیمه مسئولیت بیمه اي است که مسئولیت مالی بیمه گذار را در قبال اشخاص ثالث پوشش می دهد .
در واقع این بیمه کاهش دارایی را که از ایجاد دین حاصل شده جبران می کند که به آن بیمه مسئولیت، بیمه بدهی یا بیمه دارایی منفی گفته میشود. در بیمه مسئولیت سه طرف درگیر می شوند :
بیمه گر، بیمه گذار و زیان دیده از حادثه. این رشته عبارتند از بیمه مسئولیت اتومبیل، هواپیما و...
2) بیمه اشخاص
موضوع بیمه اشخاص تمامیت جسمانی بیمه گذار است. زندگی، مرگ، زایمان و ... از انواع این بیمه میباشد که تعیین مبلغ قابل پرداخت به عهده ي بیمه گذار است. که به این علت به آن بیمه سرمایه نیز میگویند.
بیمه عمر که وابسته به طول حیات بیمه گذار است، بیمه خسارت جانی بیمه گر مکلف است که مبلغ مشخصی را در پی تحمل خسارت جانی به بیمه گذار بپردازد و بیمه تکمیل درمانی که علی الاصول تکمیل کننده بیمه هاي اجتماعی در پرداخت هزینه هاي درمان است از عمده ترین رشته هاي بیمه اشخاص میباشد
انعقاد قرارداد بیمه
در واقع، براي انعقاد قرارداد بیمه تنها اهلیت عمومی تمتع و استیفا کفایت نمی کند و تنها برخی افراد حق انعقاد قرارداد بیمه را به نفع خود دارند. زمان شروع قرارداد ممکن است غیر از زمان انعقاد آن باشد.
1) سمت در انعقاد عقد و نفع بیمه اي
تنها افرادي میتوانند ذينفع قرارداد بیمه قرار گیرند و از پوشش بیمه بهرهببرند که داراي نفع بیمه اي باشند. بیمه تنها براي تأمین خسارات ناشی از حوادثی است که در صورت وقوع به ذينفع بیمه اي ضرر وارد میکند. نفع بیمه اي نه تنها در هنگام انعقاد قرارداد، بلکه در هنگام وقوع حادثه نیز لازم است. در پی انتقال نفع بیمهاي به غیر، حقوق و تعهدات ناشی از بیمه نیز تحت شرایطی به منتقل الیه انتقال مییابد. عقد بیمه به وسیله نماینده بیمهگذار منعقد میشود. هر کس حق بیمه میدهد بیمه متعلق به خود اوست مگر آنکه در بیمهنامه تصریح شده باشد که مربوط به دیگري است . ذينفع عقد بیمه باید شخصی باشد که داراي نفع بیمهاي در مورد ریسک موضوع بیمه است. تعهدات بیمه گر به ذي نفع بیمه اي پرداخت خواهد شد. بیمهگذار فاقد نفع بیمهاي تنها تعهدات در مقابل بیمه گذار بر عهده میگیرد. از نفع بیمهاي تفسیر بسیاري شده براي مثال: در مورد اموال، وجود هر حق عینی، بر عین یا منفعت مال نفع بیمهاي به شمار میرود. در مورد بیمه اشخاص، تعلق به یک خانواده و وجود علقه عاطفی یا مالی (پرداخت نفقه) و یا حتی نفع در زنده و سلامت بودن بدهکار براي پرداخت بدهیها، نفع بیمهاي قابل پوشش شمرده میشود.
2) زمان و نحوه انعقاد عقد بیمه
عقد بیمه در یک مجلس صورت نمیگیرد و مراحلی براي تحقق آن طی میشود. شخصی که به دنبال تحصیل پوشش بیمه است میبایست اطلاعات لازم در مورد ریسک و موضوع بیمه را به اطلاع بیمه گر برساند.
1-2) پیشنهاد بیمه:
سندي است که بیمه گذار آینده در آن تقاضاي پوشش ریسک اعلامی را می نماید . سپس پرسشنامه اي به بیمه گذار داده میشود تا پر کند. این پرسشنامه به بیمه گر امکان می دهد که کلیه اطلاعات مورد نیاز خود را جمع آوري کند. چنانچه قرارداد براساس اطلاعات داده شده منعقد شود، موضوع پوشش بیمه، «اعلام ریسک »اطلاعات اهمیت عمده اي در قرارداد بازي کرده و به عنوان مبنایی براي احراز حسن نیست یا سوء نیت بیمه گذار قرار خواهد گرفت.
2-2) قبول بیمه گر:
بیمه گر مکلف به قبول پیشنهاد بیمه ارائه شده نیست یا می تواند به صورت مشروط پیشنهاد را بپذیرد و یا مبلغ تضمین را محدود کند و یا برخی خطرات را از پوشش بیمه مستثنا نماید . در صورت قبول، بیمه گر قرارداد بیمه را تنظیم و براي بیمهگذار ارسال مینماید. امضاي قرارداد دلیل قبول بیمه گر محسوب میشود. نماینده می تواند به وکالت از بیمهگر قرارداد را امضا کرده و حق بیمه را دریافت نماید و این اعمال نماینده در حکم عمل بیمه گر است.
3-2) زمان شروع پوشش بیمه:
علی الاصول به محض انعقاد، قرارداد بیمه شروع شده، ولی معمول است که در قرارداد، زمان مشخص دیگري را براي شروع عقد تعیین مینمایند. در قرارداد بیمه می توان شرط کرد که آغاز اعتبار و اثر قرارداد مشروط به پرداخت حق بیمه باشد . بیمه گر حفظ حقوق خود باید در نگارش قرارداد یا قبول و امضاي بیمه نامه دقت کافی نماید و یا شرط تعلیق را در قرارداد بگنجاند یا مادام که حق بیمه توسط بیمه گذار پرداخت نشده از امضاء و تحویل بیمهنامه به وي خودداري میکند. در بیمه نامه هایی که اعتبار و تعهد بیمه گر به پرداخت حق بیمه تعلیق نشده، تعهدات بیمه گر از زمان انعقاد قرارداد و یا تاریخ تعیین شده در قرارداد آغاز میشود. در صورتی که تحویل بیمه نامه صورت گرفت و بیمه گذار حق بیمه را پرداخت ننمود، شرکت بیمه حق فسخ بیمه را خواهد داشت.
شرايط اساسي صحت هرعقد بيمه:
قرارداد :
در انعقاد یک قرارداد حداقل باید 2 نفر حضورداشته باشند و شامل 4 اصل است :
1) پیشنهاد و قبول
2) اهلیت طرفین؛ یعنی دیوانه نباشند و به سن قانونی رسیده باشند .
3) مشروع باشد؛ مثلاً مورد بیمه مواد الکلی مانند مشروب نباشد، مثال دیگر اینکه اگر شخصی بیمه درمانی داشته باشد و در حال دزدي مجروح گردد، بیمه گر ملزم به پرداخت خسارت درمان وي نخواهد بود .
4) موضوع بیمه مشخص باشد( قصد معامله)؛ که چه چیزي در مقابل چه خطراتی، از چه تاریخی و تا چه تاریخی بیمه میشود ..
در یک قرارداد بیمه اي علاوه بر مطالب فوق دو تا مطلبدیگر هم هست :یکی اینکه موضوع مورد طرح حتماً کتبی باشد و دیگر اینکه نفع بیمهپذیر نیز وجود داشته باشد)نفع در این است که این اتفاق بوجود نیاید( پس بطور مثال بیمه گر منزلی را بیمه میکند که در آن نفع بیمه گذار وجود داشته باشد یعنی منزل باید متعلق به شخص بیمه گذار باشد تا بیمه آتشسوزي شود (مالکیت مشخص باشد. چرا که در غیر اینصورت، در اثر وقوع آتشسوزي به کسی خسارت وارد میشود که طرف قرارداد نیستو خسارت به طرف قرارداد پرداخت میشود که عملاً زیانی ندیده است .
در بیمه نامه یک پیشنهاد و یک قبول وجود دارد. باید در زمان پر کردن پیشنهاد و پرداخت خسارت از مسئله حد اعلاي حسن نیت تخطی ننمایند. یعنی بیمهگزار تمامی مطالب را درستعنوان نماید و بیمه گر نیز موارد را شفاف نماید. پس براي دو طرف قرارداد این اصل وجود دارد و زمانی که دو طرف این مسئله را قبول میکنند در مقابل یکدیگر متعهد میشوند .اگر بیمه گذار به هر دلیل از این اصل تخطی کند طبق ماده12 ،11 و 13 قانون بیمه مجازات میشود و حداکثر مجازات نیز بستگی به نوع اظهارات خلاف دارد .
اهلیت :
توانایی فرد یا افراد در انجام دادن امور اجتماعی و قانونی خود است و داراي سه نکته مهم میباشد: بلوغ، رشد، عقل . دو نوع اهلیت داریم، اهلیت تمتع و اهلیت استیفا. زمانی که قراردادي امضاء میشود بیمه گذار باید اهلیت قانونی داشته باشد اما در مورد بیمه گر اهلیت صدق نمی کند. اگر افراد 15 تا 18 سال سن، قرارداد بیمه نامه امضاء نمایند باید رضایت ولی یا قیم را به همراه داشته باشند .
توافق طرفین براي تنظیم قرارداد :
وقتی بیمه گذار وارد شرکت بیمه میشود و به او بیمه نامه آتشسوزي پیشنهاد میشود حتماً باید فرم پیشنهاد بیمه نامه را پر و امضاء نماید )تا بعدها در پرداخت خسارت احتمالی، حق اعتراض نداشته باشد) در قرارداد بیمه باید همه چیز به صورت مکتوب بین طرفین رد و بدل شود، پس تا زمانی که بیمه گذار پیشنهاد بیمه نامه را امضاء نکرده دلیل بر قبول تعهد خطر از سوي بیمه گر نمیباشد .
اعتبار قرارداد :
قرارداد موقعی اعتبار پیدا میکند که حق بیمه پرداخت شده باشد و بیمه گر در قبال دریافت حق بیمه خسارت پرداخت مینماید. زمانی عدم پرداخت حق بیمه مشروعیت دارد که :
. بیمه گذار با اخذ موافقت بیمه گر حق بیمه خود را در اقساط پرداخت کند .
. اعتماد بیمه گر و بیمه گزار نسبت به هم به دلیل روابط کاري ایجاد شده باشد .
. زمانی که بیمه نامه موقتی باشد مثل حمل ونقل داخلی که در بیمه هاي باربري شایع است .
در بیمه نامه تاریخ شروع قرارداد باید مشخص باشد، مثلاً در اتومبیل 12 شب ملاك است و یا در آتشسوزي 12 ظهر همچنین ممکن است بیمه گذار حق بیمه را پرداخت نماید و ذینفع فرزندانش باشند اما همسرش بیمه شده باشد که بیشتر در رشته اشخاص یا مسئولیت اتفاق میافتد .
بیمه نامه هاي باربري) وارداتی یا صادراتی) ممکن است تاریخ نداشته باشد و تاریخ حمل ملاك می باشد در این بیمه نامه، بیمه گذار حداکثر تا 2 سال میتواند کالایش را حمل نماید .
گفتیم بیمه نامه یک سند کتبی است که یک سري شرایط عمومی و خصوصی دارد. شرایط عمومی از سوي شوراي عالی بیمه تنظیم و در بیمه نامه چاپ میشود. شرایط عمومی در یک رشته خاص براي دو شرکت بیمه با هم متفاوت نیست، پس شرایط عمومی شرایطی است که عمومیت دارد. شرایط پیوست، شرایطی است که درجه اش بیشتر از عمومی است و شرایط خصوصی که بر هر دو غلبه دارد. هر سه شرط فوق اعتبار واحد دارند و لازم الاجرا می باشند اما اگر در تفسیر بیمه نامه اختلاف نظري پیش بیاید همیشه شرایط خصوصی بر شرایط پیوست حاکم است و شرایط پیوست بر شرایط عمومی بیمه نامه، پس شرایط خصوصی در درجه اول است و شرایط پیوست در درجه دوم و شرایط عمومی در درجه سوم قرار میگیرد .
بعنوان مثال در شرایط عمومی بیمه نامه آتشسوزي قید شده که خطرات سیل، زلزله، ترکیدن لوله ها، زمین لرزه، طغیان آب و ... تحت پوشش بیمه نامه نیست مگر آنکه صراحتاً شرطی خلاف آن قید شده باشد و آن زمانی است که در تعهدات قید شده باشد که خطر سیل پوشش داده شده است و باید آن را در شرایط خصوصی ذکر کرد. شرایط خصوصی شرایطی است که توسط بیمه گر تایپ میشود و جداگانه ضمیمه بیمه نامه میشود .
شرایط عمومی به صورت چاپی در پشت بیمه نامه است. پس گفته میشود که مورد بیمه در مقابل خطرات ناشی از سیل طبق شرایط پیوست تحت پوشش قرار میگیرد. پس سیل در شرایط عمومی تحت پوشش نیست اما در شرایط خصوصی تاکید میشود که این خطر تحت پوشش است یعنی خصوصی، عمومی را تحت الشعاع قرار میدهد .
فسخ، انفساخ و بطلان عقد بیمه:
تفاوت بين فسخ وابطال بيمه نامه
الف) دارنده حق فسخ ميتواند بطرقي ، ازحق خود گذشته و بيمه نامه را ادامه دهد ، درصورتيكه در مورد بطلان ، چه طرفين بخواهند چه نخواهند ، بطلان محقق خواهد شد.
ب) ابطال ، از تاريخ شروع قرارداد اعمال ميگردد ، در صورتي كه فسخ يا انفساخ درطول قرارداد واقع ميشود .
فسخ بيمه نامه:
چنانچه بيمه نامه اي بنا بدلايلي ، قبل از انقضاي مهلت قرارداد خاتمه يابد ، به آن فسخ قرارداد اطلاق مي شود .
موارد فسخ يا انفساخ قرارداد بيمه :
الف) فسخ ازطرف بيمه گر : درمواقع زير بيمه گر حق دارد بيمه نامه را يكطرفه فسخ نمايد :
1- درصورت عدم پرداخت حق بيمه ازسوي بيمه گذار درموقع معين
2- درصورتي كه بيمه گذار از اظهارمطالب لازم ومهمي درخصوص خطرات موضوع بيمه خودداري ، ويا مطالب كذب اظهار داشته باشد ( تقلب ). اگر اين حركت ازسوي بيمه گذار عمدي باشد ، بعد ازفسخ بيمه نامه ،حق بيمه هاي پرداختي از طريق بيمه گر مسترد نخواهدشد
3- درصورت تشديد خطر، مگراينكه بيمه گذار حاضر به افزايش حق بيمه گردد
ب) فسخ از طرف بيمه گذار :
1- درصورت تخفيف خطر ، مگراينكه بيمه گر طبق موازين احتساب حق بيمه ، قادر به تقليل ميزان آن باشد .
2- در صورت توقف يا ورشكستگي بيمه گر
انفساخ بيمه نامه :
در موارد ذيل ، قرارداد بيمه بدون درنظرگرفتن ميل ورضايت طرفين ، از هم گسيخته و يا اصطلاحا ، منفسخ مي شود :
الف) درصورت ازبين رفتن كلي مورد بيمه بر اثر وقوع حادثه اي غيراز حوادث پيش بيني شده در موضوع قرارداد . مثلا موردبيمه شده اي درمقابل سرقت بيمه شده باشد ، اما آتش سوزي آنرا كلا از بين ببرد . اما اگر كلا نسوخته باشد ، قرارداد بيمه سرقت براي باقيمانده ادامه ميابد.
ب) در صورت سلب اجازه فعاليت بيمه اي از بيمه گر بتوسط مقامات ذيصلاح و لغو پروانه كار شركت بيمه اي

ابطال بيمه نامه:
در صورت وجود موارد زير ، بيمه نامه خود بخود باطل وبي اثر خواهد بود وچنانچه حق بيمه يا خسارتي از طرف بيمه گذار وبيمه شده پرداخت شده باشد ، لازم الاسترداد است :
الف) فقدان يا نقص يكي از شرايط اساسي عقد بيمه نامه
ب) بيمه كردن خطري كه قبلا واقع شده است : مثل بيمه كردن بدنه اتومبيل ، بعداز وقوع تصادف .
ج) اضافه بيمه كردن متقلبانه مورد بيمه : يعني بيمه گذار ، مالي را به ارزش بيشتر از قيمت واقعي آن بيمه نمايد ، اين بيمه باطل است زيرا ممكن است بيمه گذار (با سوء نيت قبلي) قصد ايجاد خسارت عمدي داشته باشد تا بتواند مبلغي بيش از آنچه كه مال او بيارزد دريافت كند.
د) بيمه عمر يا حادثه نمودن اشخاص ديگر بدون رضايت كتبي آنان : چون ممكن است موجب سوء استفاده برخي افراد سودجو در جامعه گشته ، و جان ديگران را به خطر بياندازد .
مقايسه اي بين المللی در بازار های بیمه جهانی:
حق بيمه در سطح جهان و در سال 2008 ميلادی تا 4/3% افزایش یافت و به رقم 3/4 تریلیون دلار رسید برای نخستين بار در طول سه دهه اخير، درآمد حاصل از حق بیمه در دوران تعدیل تورم کاهش یافت ؛ به طوری که حق بیمه های زندگی تا مقدار 5/3% و بیمه های غیرزندگی تا میزان 8/0% افت کردند(نمودار 2). صنعت بیمه در اثر رکود جهانی اقتصاد از جنبه دارایی و اموال به وسیله کاهش در نسبت بازگشت دارایی به سرمایه و همچنين از جنبه تعهد توسط توسط افزایش میزان خسارت ها ، در معرض خطر است.
اگرچه بازگشت سرمایه به دنبال ورشکستگی شرکت برادران لمن و واگذاری شرکت گروه بيمه آمریکا در سپتامبر سال 2008 به شدت کاهش یافت، ولی بااین وجود ميزان خسارات اعمالی روی این دو جنبه تاکنون محدود بوده است. بحران مالی نشان داده که بخش بيمه به اندازه کافی سرمایه اندوخته است. سرمایه ای که در اختيار بخش عمده ای از شرکت های بيمه قرار داشت به اندازه ای بود که توانستند خسارات مالی را تحمل کنند و فقط تعداد اندکی از شرکت های بيمه از دولت درخواست کمک و پشتيبانی کردند.
دانلود مقاله با لینک مستقیم